اظهر عدم حرمت غير وطى از سائر استمتاعات با مظاهره است اگر چه احوط اجتناب است . 20 - اگر عاجز بود مظاهر از خصال كفاره و هر چه كه قائم مقام آنها باشد غير استغفار ، اظهر وجوب استغفار و اجزاء آن و جواز وطى بعد از استغفار است ؛ اگر چه احوط ترك وطى است با ترقّب تمكَّن از تكفير اگر چه به اخذ صدقه باشد ، تا واجب نشده باشد وطى . و مراد از استغفار « مقرون به توبه است از ذنب » ، چه ظهار و چه وطى بدون تكفير باشد ؛ اگر چه حكم مىشود به مجرد استغفار به توبه در ظاهر ، لكن در باطن تابع واقع توبه است . 21 - مظاهره مىتواند صبر نمايد . و اگر صبر نكرد ، مراجعه به حاكم شرع مىنمايد ؛ پس مخير مىنمايد زوج را بين تكفير و رجوع ، يا طلاق ، و سه ماه از حين مرافعه به او مهلت مىدهد ؛ پس اگر اختيار كرد يكى از اين دو را ، كه كارى با او نيست ؛ و گر نه حبس مىنمايد او را و در مطعم و مشرب تضييق مىكند بر او در غير سدّ رمق تا آن كه اختيار نمايد يكى از آن دو را ، و تعيين نمىنمايد طلاق را بر او ، و از جانب او طلاق نمىدهد ، مگر آن كه مقيم بر تحريم و اضرار با تمكَّن از تكفير باشد كه اجبار بر طلاق مىشود . و در جريان نظير اين امر در امه و متمتَّعٌ بها و تخيير بين تزويج به غير يا بذل مدت و بين تكفير و رجوع تا آن كه ظهار بىاثر بشود ، تأمّل است . و اظهر در غير قادر بر كفاره ، قيام استغفار است در حكم مذكور مقام خصال ثلاثه و آن چه به منزلهء آنها است . و بنا بر عدم اجزاء استغفار براى عاجز ، از تكفير ، اجبار بر خصوص طلاق در صورت اضرار ، خالى از وجه نيست ، و الله العالم . الحمد لله و الصلاة على سيّد أنبيائه محمّد و آله الاطهرين و اللعن على أعدائهم أجمعين بلغ المقام بيد العبد محمّد تقى بن محمود عفى عنهما ، في يوم الخميس / 10 ذي حجة / 1399 و منه التوفيق فى الاتمام كالبدء .